Volop strijd over wie de oudste is

Volop strijd over wie de oudste is

Wat is er nu precies waarheid als het gaat om de oudste stad van Nederland? Met de melding dat ook Heerlen een beroep wil doen op de titel van oudste stad van Nederland lijkt de strijd een nieuw leven ingeblazen. Volop strijd over wie de oudste is, waarbij de strijd zich niet meer beperkt tot Maastricht en Nijmegen.

 

Hoewel Nijmegen zich de laatste jaren vooral presenteert als Nijmegen Cultuurstad, doet men nog steeds moeite om te laten zien dat het een oude stad is. Misschien wel de oudste van Nederland. Althans, dit werd lange tijd voor waarheid aangenomen. Hoewel de geschiedenis van Nijmegen erg rijk is en de stad gedurende de eeuwen altijd een rol van betekenis speelde, is het nog steeds niet duidelijk of de stad nu echt de oudste stad is van Nederland. Ook de stad Maastricht doet verwoede pogingen om te laten zien dat dít de oudste stad van ons land is. Tenslotte is er dan nog Voorburg, dat ook claimt de oudste stad van ons land te zijn.

 

Nijmegen

Nijmegen

Dat Nijmeegse geschiedenis rond het jaar 100 begon, toen de stad marktrechten kreeg, lijkt niet erg aannemelijk. Hoewel dit wel de basis vormde voor de moderne stad Nijmegen. Feit is wel dat de stad een rol van betekenis speelde als onderdeel van de grens tussen het Romeinse Rijk en het gebied dat in handen was van de Germaanse stammen. Deze grens liep langs de Rijn en werd de Limes genoemd. In een (vermoedelijk) groot fort bevonden zich tussen 71 en 104 het tiende legioen van de Romeinen. Als gevolg hiervan kreeg de stad omstreeks het jaar honderd marktrechten. Dit alles onder de naam Ulpa Noviomagus Batavorum. Hiermee was Nijmegen als handelsstad geboren. De marktrechten boden een bescherming door legionair. Ook na het vertrek van de Romeinen omstreeks de derde eeuw, bleef de stad een belangrijke rol vervullen als handelsstad.

 

Maastricht

MaastrichtEen handelsstad, dat was Maastricht van de ligging ook gedurende de geschiedenis. Om deze reden noemt ook deze stad zich de oudste stad van Nederland. Ook hiervoor geldt dat deze stad zich als een stad presenteert waar voldoende te beleven op cultureel gebied. Beperken we ons tot de geschiedenis, dan heeft Maastricht een belangrijk voordeel in handen. Al in de prehistorische tijd was het gebied rond de stad bewoond. Daarna was het aan de Romeinen om weg tussen Keulen en Tongeren aan te leggen, bij de plaats waar een brug over de Maas gebouwd werd, ontstond Maastricht. Anders dan Nijmegen kwam de focus ná de Romeinse overheersing te liggen op de stad als religieus centrum. De stad zou uitgroeien tot een bisschoppenstad. Pas daarna volgde de rol van garnizoensstad. Uiteindelijk zou de industrie een grotere rol van betekenis gaan spelen.

 

Voorburg

VoorburgHoewel het erop lijkt dat Heerlen de outsider is, kan dit beter gezegd worden over Voorburg. De aandacht in de media is minder groot voor deze Zuid-Hollandse stad. Wanneer je de feiten bekijkt, dan ben je geneigd aan te nemen dat dit inderdaad de oudste stad van ons land is.

 

Hoewel de geschiedenis van Voorburg omstreeks 2.700 v.Chr.. begon, gaat het op een belangrijk punt mis. De nederzetting die rond dat jaar ontstond is nooit permanent bewoond geweest. Zelfs de Romeinse invloeden vanaf het jaar 47 waren na 270 verdwenen. Een ander belangrijk feit dat in het nadeel van Voorburg werkt is het ontbreken van stadsrechten. Iets dat eigenlijk wel een beetje nodig is voor zij die een aanspraak willen maken op de titel oudste stad. Alhoewel, hierover valt ook flink te discussiëren. Niet alle moderne grote steden, neem als voorbeeld Den Haag beschikken over stadsrechten. Althans, niet over de stadsrechten uit de Middeleeuwen. Den Haag kreeg in 1806 overigens gewoon stadsrechten.

 

Hoe zit het dan precies met Voorburg? Wanneer het zou gaan om een korte periode waarin het gebied dat we nu kennen als Voorburg (niet te verwarren met Leidschendam, waarmee de gemeente gefuseerd is), dan zouden we weinig problemen hebben. Dit is echter niet het geval, de periode is na flink puzzelen, vastgesteld op ongeveer vijfhonderd jaar. Pas in 777 wordt Foreburg opnieuw genoemd. Ditmaal in kerkelijke stukken; in de goederenlijst van de Utrechtse kerk. Ditmaal was het een heerlijkheid geworden, dit zou duren tot aan de negentiende eeuw. Toen kocht de gemeente zelf de rechten op de heerlijkheid van de gemeente Delft over en was men baas over eigen gebied. Dankzij deze status als heerlijkheid heeft Voorburg nooit stadsrechten gekregen.

 

Heerlen

HeerlenEn dan is er nog de gemeente Heerlen. Maar tot grote schrik staat deze gemeente niet in het lijstje met gemeenten in ons land die beschikten over stadsrechten. Of het nu gaat om de Middeleeuwse variant of de variant uit de negentiende eeuw, de gemeente ontbreekt (net zoals Voorburg). Maar goed, gunnen we Heerlen een kans op herstel, dan kan het onderzoek dat momenteel plaatsvindt in het Thermenmuseum een belangrijke rol van betekenis gaan spelen. Naast het bepalen van de daadwerkelijke functie van het voormalig badhuis, moet antwoord gevonden worden op de vraag hoe oud het gebouw precies is.

 

Wat minder in het voordeel van Heerlen zal kunnen werken is misschien wel dat er tot op heden geen sporen gevonden zijn van enige bebouwing voordat de Romeinen er een militaire nederzetting vestigden. Deze vestigden zij op het kruispunt van de routes tussen Boulogne-Keulen en Xanten-Aken-Trier.

 

Ook hier betreft het een gebied dat uiteindelijk zou uitgroeien tot een heerlijkheid. Een heerlijkheid zonder stadsrechten.

 

Stadsrechten

De oudheid kan van grote invloed zijn op het vaststellen wie nu precies de oudste stad van Nederland genoemd mag worden. Echter, datering is niet voldoende. Zolang er nog steeds moeilijk gedaan wordt over toegekende stadsrechten, blijft het lastig iets als oudste stad aan te wijzen. Bovendien doemt de vraag dan op, wie de opvolgende steden zijn die daarna het oudst of het jongst zijn. Zolang hier geen goed antwoord op te geven valt, blijft er nog genoeg over om te discussiëren.